MSSF 18, czyli nowy standard prezentacji rachunku wyników to jedna z najważniejszych zmian w sprawozdawczości ostatnich lat – nie dlatego, że „zmienia księgowanie”, ale dlatego, że zmienia sposób opowiadania o wyniku finansowym. Nowy standard porządkuje rachunek zysków i strat, wprowadza obowiązkowe subtotale, wymaga konsekwentnej klasyfikacji przychodów i kosztów oraz nakłada nowe obowiązki ujawnieniowe dla miar zarządczych (MPM), takich jak adjusted EBITDA czy underlying profit. W praktyce MSSF 18 wymusza większą porównywalność między spółkami oraz ogranicza „dowolność prezentacyjną”. Dla CFO i zespołów finansowych to często projekt obejmujący: przebudowę mapowania kont do linii RZiS, przegląd polityk klasyfikacji (operacyjne vs inwestycyjne vs finansowe), przygotowanie uzgodnień KPI do miar MSSF oraz uporządkowanie narracji raportowej.
Dlaczego wprowadzono MSSF 18 i co obejmuje?
Celem MSSF 18 jest zwiększenie przejrzystości i porównywalności sprawozdań finansowych poprzez bardziej jednolite zasady prezentacji, zwłaszcza w rachunku zysków i strat. Inwestorzy i analitycy od lat wskazywali, że podobne zjawiska gospodarcze potrafią być prezentowane w różnych miejscach RZiS – co utrudnia porównania między spółkami i branżami. MSSF 18 wprowadza m.in.:
- nowy „szkielet” RZiS oparty o kategorie,
- obowiązkowe subtotale,
- wzmocnione zasady agregacji/dezagregacji (czyli: co można łączyć, a co trzeba rozdzielać),
- wymogi ujawnień dotyczące miar zarządczych (MPM).
Standard będzie obowiązkowy dla okresów rocznych rozpoczynających się od 1 stycznia 2027 r. (z możliwością wcześniejszego zastosowania). Dla wielu organizacji oznacza to konieczność przygotowania danych porównawczych oraz przeprowadzenia „dry-run” na danych historycznych, żeby ocenić wpływ na KPI, subtotale oraz narrację raportową. Największy wpływ MSSF 18 zwykle odczują spółki, które raportują do rynku i szeroko komunikują KPI „adjusted”, mają istotne finansowanie, leasing, różnice kursowe lub instrumenty, mają złożone modele biznesowe (w tym komponent inwestycyjny „obok” działalności podstawowej), a także działają w grupach kapitałowych, gdzie trzeba ujednolicić praktyki lokalne.
Największa zmiana: 5 kategorii w rachunku wyników oraz subtotale
MSSF 18 wymaga przypisania przychodów i kosztów w RZiS do pięciu kategorii:
- operacyjna,
- inwestycyjna,
- finansowa,
- podatek dochodowy,
- działalność zaniechana.
To kluczowe, bo dotychczas wiele firm budowało RZiS w układzie „zarządczym”, a kategorie takie jak „pozostałe”, „inne”, „jednorazowe” czy nawet „operacyjne” bywały interpretowane różnie. MSSF 18 ogranicza tę dowolność, wymagając spójnej logiki klasyfikacji. Dodatkowo, jedną z najbardziej praktycznych konsekwencji MSSF 18 jest wprowadzenie obowiązkowych subtotali (w tym m.in. wyniku operacyjnego oraz wyniku przed finansowaniem i podatkiem). W efekcie rynek dostaje bardziej standaryzowane punkty odniesienia, a spółki muszą zadbać o to, by klasyfikacja pozycji do kategorii była konsekwentna i uzasadniona.
Kluczem wdrożenia MSSF 18 jest nie nowy szablon RZiS, lecz spójne zasady klasyfikacji – szczególnie dla pozycji „granicznych”.
MPM (Management-defined Performance Measures): adjusted EBITDA pod kontrolą
MSSF 18 wprowadza pojęcie MPM, czyli miar wynikowych definiowanych przez zarząd. W praktyce chodzi o miary typu „adjusted”, które spółki często komunikują w prezentacjach dla inwestorów, raportach zarządczych czy komunikatach prasowych. Jeżeli dana miara jest miarą wynikową opartą o przychody i koszty (subtotal), jest używana w komunikacji zewnętrznej, odzwierciedla sposób, w jaki zarząd ocenia wynik, a jednocześnie nie jest wymagana wprost przez standardy MSSF to może podlegać wymogom ujawnieniowym jako MPM.
Co trzeba będzie ujawnić (w jednym miejscu w sprawozdaniu)?
- dlaczego spółka używa tej miary i czemu jest istotna,
- jak jest liczona (metodyka),
- uzgodnienie (reconciliation) do najbliższej miary wg MSSF.
MPM to „koniec epoki samej liczby”. Od teraz liczy się również transparentna metodyka i mostek do wyniku wg MSSF.
Mini-case (retail) „przed i po” w logice MSSF 18
Poniższy przykład pokazuje, jak MSSF 18 może „przestawić” sposób czytania rachunku wyników, mimo że łączny zysk netto się nie zmienia. To przykład poglądowy (najważniejsze są zasady klasyfikacji i spójność polityk), ale dobrze obrazuje typowe punkty sporne w spółkach handlowych.
Grupa retail raportująca:
- sprzedaż towarów (core),
- wyniki na różnicach kursowych (zakupy w walutach),
- odsetki od finansowania i leasingów,
- przychody/ koszty o charakterze inwestycyjnym (np. odsetki od lokat, dywidendy, wynik na sprzedaży aktywów),
- komunikowane KPI typu adjusted EBITDA.
„PRZED”: wiele firm historycznie budowało RZiS w logice „zarządczej”, np.:
- EBITDA (czasem już „adjusted”),
- następnie amortyzacja (w tym leasingi),
- następnie „pozostałe” (często mieszane),
- koszty finansowe,
- podatek.
W takiej strukturze część przychodów/kosztów o charakterze inwestycyjnym lub finansowym bywała „wciągnięta” do operacyjnych, „inne” i „pozostałe” mogły zawierać rzeczy o różnym charakterze, a subtotale nie zawsze były porównywalne między firmami.
„PO”: logika MSSF 18 wymaga przypisania przychodów i kosztów do wspomnianych wyżej kategorii operacyjnej (core działalności), inwestycyjnej (zwroty z aktywów generujących zwrot niezależny od core), finansowej (finansowanie i jego efekty), podatek dochodowy, działalność zaniechana.
Oznacza to, że spółka z branży retail będzie musiała sklasyfikować swoje pozycje jak poniżej:
- Marża handlowa, koszty sklepów, logistyka, centrala → kategoria operacyjna
- Odsetki od kredytów/pożyczek → kategoria finansowa
- Odsetki od zobowiązań leasingowych → kategoria finansowa
- Przychody z lokat / odsetki od depozytów → kategoria inwestycyjna
- Wynik na sprzedaży środków trwałych → kategoria inwestycyjna
- Różnice kursowe → to częsty punkt sporny (w zależności od tego, czy wynikają z finansowania, działalności operacyjnej, zabezpieczeń itd. – ważna jest spójna polityka).
MSSF 18 ogranicza „dowolność” w tym, co spółka pokazuje jako „operating”, bo wynik operacyjny staje się obowiązkowym, zdefiniowanym subtotalem.
Plan wdrożenia krok po kroku: checklista
A. Diagnoza i zakres
- Zidentyfikowano, czy spółka/grupa będzie stosować MSSF 18 od 2027, czy rozważa wcześniejsze zastosowanie
- Wykonano szybki mapping obecnego RZiS do 5 kategorii (operacyjna/inwestycyjna/finansowa/podatek/zaniechana)
- Zmapowano obowiązkowe subtotale, które muszą się pojawić w prezentacji
- Wskazano „pozycje sporne” (lista transakcji/zdarzeń z niejednoznaczną klasyfikacją)
B. Polityki klasyfikacji i spójność
- Opracowano zasady klasyfikacji dla powtarzalnych typów transakcji (np. FX, odsetki, instrumenty, sprzedaż aktywów)
- Uzgodniono podejście na poziomie grupy (instrukcja dla spółek zależnych)
- Zdefiniowano, kiedy pozycje mają być rozbijane (de-agregacja) vs łączone (agregacja)
C. MPM / adjusted EBITDA i inne KPI
- Zebrano pełną listę KPI raportowanych na zewnątrz (raport roczny, prezentacje, komunikaty, IR)
- Oceniono, które KPI mogą spełniać definicję MPM
- Wyznaczono ownerów definicji KPI/MPM (kto odpowiada za definicję, dane, kontrolę i zatwierdzenie)
- Zaprojektowano uzgodnienia (reconciliation) MPM do najbliższych miar wg MSSF
- Ustalono standard opisu korekt (narracja + zasady spójności w czasie)
D. Dane, systemy, raportowanie
- Zweryfikowano mapowanie kont / źródeł danych do nowych linii RZiS
- Oceniono wpływ na hurtownię danych/BI, szablony raportowe, konsolidację
- Zmieniono szablony pakietów raportowych (jeśli dotyczy grup)
- Zbudowano kontrole zapewniające odtwarzalność danych (audit trail)
E. Dry-run i komunikacja
- Przeprowadzono dry-run na danych historycznych (min. 1 rok + porównawcze)
- Zidentyfikowano wpływ na KPI, covenanty, segmenty, komunikację do rynku
- Uzgodniono podejście z audytorem (najlepiej przed końcówką roku)
- Przygotowano plan komunikacji do interesariuszy (zarząd, IR, controlling, lokalne finance
Wsparcie w transformacji sprawozdawczości z DBA Finanse
Wdrożenie nowych standardów to doskonała okazja do tego, aby Twoja sprawozdawczość finansowa i konsolidacja zyskały nowy wymiar i stały się realnym wsparciem w podejmowaniu decyzji biznesowych.
W DBA Finanse kompleksowo wspieramy średnie i duże przedsiębiorstwa w procesach transformacji finansowych. Pomagamy zaprojektować optymalną strukturę raportów, przygotować mapowanie planu kont oraz dostosować politykę rachunkowości do wymogów MSSF 18.
Chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak przygotować swoją firmę na nowe regulacje?
Zapoznaj się z zakresem naszych usług w sekcji: Sprawozdawczość Finansowa i Konsolidacja
Piotr Druszcz, Partner
Sprawozdawczość i Konsolidacja
druszcz.piotr@dbafinanse.pl